Korku ve umut başbaşa gidiyor. Dünkü derin düşüşlerin ardından, bugün ABD borsaları yükseldi. DJI %4.68 , S&P 500 %5.27 , Nasdaq %4.97 yükselerek günü tamamladı.
Bernanke-Paulson ikilisinin çabaları kar etmeyince bu kez de sahneye Başkan Bush çıktı: “Kongre üyeleri için oy vermenin zor olduğunun farkındayım. Ancak gerçek şu ki, acil bir durumla karşı karşıyayız ve sonuçları her geçen gün kötüleşecek.” (FT, 29.9.2008)
Başkanın söyledikleri bununla da kalmadı, “Büyük bir sorunla başetmeye çalışıyoruz. Ancak göze almamız gereken bir şey daha var ki, o da dünkü borsa düşüşündeki kayıp bir trilyon dolardan daha fazla oldu” (CNN, 29.8.2008) diye de devam etti.
Anlaşılan o ki, içine düştüğü krizden kurtulabilmek için kafadarların dayanabileceği tek bir şey kaldı: Psikoloji.
Öncelikle borsalarla ilgili bir yanlış anlatımı düzeltelim: Borsalara para girmez veya borsalardan para çıkmaz. Çünkü borsalar para tutan yerler değildir. Borsalar vasıtasıyla birilerinin cebine parar girer ve birilerinin cebinden para çıkar. Borsayı şu kadar dolarlık hacim tutan bir yermiş gibi görmek yanlıştır. Borsalarda günlük değerlere göre hesaplanan gerçek bir varlık ya da zenginlik yoktur. Çünkü herhangi bir değer, realize edilmediği sürece sanaldır. Borsalarda varlıkların şu veya bu değerden işlem görmesi, sadece o günkü alıcı ile satıcının o fiyattan uzlaştığını gösterir. Bu fiyatın dünkü, üç gün önceki, ya da üç sene önceki fiyat olması gerekmez. Alıcı ve satıcı işlem fiyatı konusunda anlaştı ise, o günkü değer odur. Yarın değer başka türlü değişecektir.
Gelelim demogojiye. Neden borsa değeri yüksek tutulmaya çalışılır? Bir başkan çıkıp da “trilyon dolardan fazla kayıp oldu” diye neden sızlanır? İnsanlar, bankalar, şirketler, fonlar kendilerini zengin hissetsin diye mi? “Dün daha zengindim, bugün servetimin %9-10′unu kaybettim” diye sızlanmasınlar diye mi? Hisse senetlerini satmayıp tutanlar yarın, öbür gün, bir hafta, bir ay, bir yıl sonra daha zengin olmak için tutmuyorlar mı? Ama işte borsa böyle bir şeydir. Bugün var zannettiğiniz servetinizin, yarın paraya dönüştürmek istediğinizde aslında olmadığını görüverirsiniz. Eğer pek çok insan sizinle beraber hisse senetlerini satmak isterse, bir önceki günkü fiyatların hiç bir önemi yoktur. Çünkü borsadaki fiyatlar gerçek değeri değil, o günkü alışveriş fiyatını gösterirler. Unutmayalım, her işlem karşılıklıdır. Her satıcının karşılığında alıcı vardır. “Alışveriş fiyatı hep yüksek olsun, biz de toplam varlık stokumuzun büyüklüğü ile övünelim” ve “bunun üzerine bir sistem inşa edelim” dediğiniz vakit, ta 18. yüzyılın başından beri tüm varlıkları monetize etme projelerinin peşine düşersiniz. Ama ne yazık ki doğa yasaları buna izin vermiyor. Bu projeleri bir dönem hayata geçirebiliyorsunuz, sonra kitlesel psikoloji dalgalar halinde değişiyor ve dalganın karşısında kimse duramıyor.
Aylardır “sistemi kurtarmak” adına ekonomi, psikoloji üzerinde yüzdürülmeye çalışılıyor. Sürekli umut pompalanıyor. Her ayı piyasası rallisinin ardından da yeni diplere doğru düşüş geliyor. Çünkü büyük derecedeki dalga kendisini hissettiriyor. Hızlı düşüşlerin ardından, piyasa geçici olarak toparlanır gibi oluyor. Umut yeniden canlanıyor. Aksi yönde potansiyel oluştuğunu gören al-satçılar, simsarlar, spekülatörler hisse senetlerine saldırıyorlar. Sonra, ralli zayıflıyor, daha büyük derecedeki dalganın dinamikleri devreye giriyor, umut sönüyor, korku büyüyor. Her şey doğa yasalarına uygun hareket ediyor. Büyük derecede neler olup bittiğini göremeyen, anlayamayanlar, umutla haberleri takip ediyorlar. Haberler bir süre umudu ayakta tutuyor, sonra dalga kaldığı yerden yoluna devam ediyor. Bu böylece devam edip gidecek, dalga kalıbını tamamlayana kadar.
Yukarıdaki sayımı izlemeye devam ediyoruz. Bugünkü tepki, son dalganın %62′sini geri aldı. Eğer sayım doğruysa, sonlanan diyagonalin 4 no’lu dalgası ilerliyor ve bu dalga bugün ya sona erdi, ya da grafikte gösterildiği gibi bir üçgenin (a) dalgasını bitirdi. Çarşamba seansı 10,600′le 10,900 arasında sıkışma ile geçerse sonlanan diyagonal son bir düşüşle tamamlanacaktır. Bu sayımda dünkü dip 3 olarak etiketlenmişti, 11,500′den düşüşte iki dalga hemen hemen birbirine eşit oldu, bu nedenle bir “üçler serisi” de ilerliyor olabilir. 10,400 dibi sert bir şekilde kırılırsa bu ihtimali gözönüne almak gerekir. 11,160 geçilirse, başka olasılıklar üzerinde durmak gerekir. Bu olasılıkların başında da dünkü yorumda verilen grafikte (4) olarak etiketlenen dalganın henüz sonlanmadığını dikkate alan sayım geliyor.
Kısa vadede önce 10,900, daha sonra 11,160 dalga sayımları için önemli seviyeler, aşağıda 10,600 ve 10,400 kritik destekler.
Kısa vadede olasılıklar çeşitli, orta-uzun vadede değişen bir şey yok: Ayı piyasası devam ediyor.
